Stijn Jaspers

Inge Roggeveen behandelt al dertig jaar psychiatrische patiënten

“Ik kan niet anders als iemand verrekt van de pijn“

Door: Stijn Jaspers
Verschenen in NT 22, 23 december 2011
©NT (Nederlands Tandartsenblad)

De Haagse tandarts Inge Roggeveen behandelt al dertig jaar psychiatrische patiënten. De mondzorg voor deze groep noemt zij ‘zeer uitdagend’, maar geeft haar ook veel voldoening. ‘Ik zou heel graag zien dat meer tandartsen hun praktijkdeuren openen voor deze kwetsbare groep.’

“Deze twee kiezen moeten er echt uit hoor”, zegt de patiënt terwijl hij op zijn wang wijst en de behandelkamer binnenloopt. De man klinkt dwingend, maar ook angstig. Inge Roggeveen laat zich niet opjagen. Ze vraagt de man om rustig plaats te nemen in de tandartsstoel, zodat ze goed kan kijken wat er aan de hand is. Het inloopspreekuur voor de psychiatrische patiënten van ggz-instelling Parnassia in Den Haag is begonnen.

Sinds 1981 werkt Roggeveen twee dagen per week, op maandag en woensdag, op de polikliniek van Parnassia op het terrein van de locatie aan de Monsterseweg in Den Haag. De rest van de week is zij werkzaam in haar eigen praktijk, waar sinds 2009 ook haar zoon als tandarts werkt. Parnassia is na enkele fusies uitgegroeid tot een ggz-instelling met meer dan zevenduizend patiënten en ruim duizend medewerkers. Op de polikliniek aan de Monsterseweg zijn ook een huisarts, apotheek en fysiotherapeut gevestigd. De locatie bestaat uit een uitgestrekt, parkachtig terrein. Verschillende gebouwen bieden diverse woonmogelijkheden voor de patiënten van Parnassia. Dit kan variëren van een aanleunwoning tot en met een woongroep waarbij de bewoners onder zeer intensieve psychiatrische begeleiding staan. Bewoners van andere locaties in Den Haag en omstreken die mondzorg nodig hebben, worden met een busje naar de polikliniek gebracht.

Organisatie
De mondzorg voor de patiënten van Parnassia is dagelijks beschikbaar. Op maandag en woensdag werkt Roggeveen op afspraak voor de patiënten die op de locatie aan de Monsterseweg wonen. Van half een tot half drie ’s middags worden patiënten die op een andere locatie van Parnassia wonen, met een busje gebracht om te worden behandeld. Vanaf half drie ’s middags start het inloopspreekuur, waarvoor men zich tot half vier kan inschrijven. De patiënten zijn meestal rond een uur of vijf allemaal gezien.

Roggeveen is niet in dienst van Parnassia, maar vrijgevestigd. Ze factureert zodoende rechtstreeks aan de zorgverzekeraars, op basis van een uurtarief. Zij huurt zelf een assistent in, een tweede assistent en de praktijkruimte zijn voor rekening van de instelling. Op dinsdag en donderdag werkt de enige andere tandarts die alleen volgens afspraak werkt. Op vrijdag is een tandprotheticus aanwezig. De tandheelkundige kosten van patiënten worden door zorgverzekeraars vanuit de basisverzekering vergoed. Kosten voor patiënten die langer dan een jaar intramuraal zijn, worden vanuit de AWBZ betaald.

Roeping
De keuze om met een bijzondere patiëntengroep te werken, maakte Roggeveen al tijdens haar studie in Utrecht. “Ik voelde altijd al de motivatie om er als tandarts ook te zijn voor kwetsbare patiënten die vaak nergens anders terechtkunnen”, vertelt Roggeveen, nadat zij een kies heeft getrokken van de patiënt die er eigenlijk graag twee verwijderd wilde hebben. “Het trekken van die tweede kies is gelukkig helemaal niet nodig omdat de pijn in de andere kies hoogstwaarschijnlijk uitstraalpijn is, veroorzaakt door de kies die ik net heb getrokken.” De patiënt is er nog steeds niet gerust op, maar accepteert desondanks de uitleg van de tandarts en neemt haar aanbod om over een week nog een keer langs te komen graag aan.

Omgang
Het gemak waarmee Roggeveen tijdens het inloopspreekuur omgaat met de ene na de andere patiënt, die vaak zichtbaar gebukt gaan onder psychische en lichamelijke klachten, is opvallend. “Openheid staat aan de basis van het contact met mijn patiënten”, vertelt Roggeveen. “Ik vertel precies welke klachten iemand heeft en wat hij aan zorg kan verwachten. Dit wordt gewaardeerd, maar zorgt ook voor duidelijkheid waardoor je ook je eigen grenzen bewaakt. Het is immers niet altijd rozengeur en maneschijn hier in de behandelkamer.”

Hoewel Roggeveen in al die jaren nooit ernstige incidenten heeft meegemaakt of gebruik heeft moeten maken van de noodknop waarmee de beveiliging wordt opgeroepen, kan het er wel heftig aan toe gaan tijdens haar werk. Scheldkanonnades en geschreeuw zijn niet ongebruikelijk en in de wachtkamer kan het soms ineens onrustig worden als patiënten elkaar lopen te jennen, op te jutten of ongeduldig zijn. Om onrust te voorkomen, is de praktijkruimte zo ongedwongen mogelijk ingericht. Zo staat de deur naar de behandelkamer altijd open zodat patiënten in de wachtkamer een idee hebben van wat er gebeurt, in plaats van dat zij enkel geluiden horen die zij niet kunnen duiden. Volgens Roggeveen zorgt het besef dat iedereen hen indirect kan zien. er ook voor dat een patiënt zich beter gedraagt als zelf in die stoel ligt.

Behandeling
Het werk van Roggeveen bestaat voornamelijk uit vullen, extracties en de gebitsverzorging van patiënten met een tandprothese. “De gebitstoestand van mijn patiënten mag gerust dramatisch worden genoemd. Het komt regelmatig voor dat een gebit dusdanig is beschadigd dat het trekken van alle elementen de enige optie is.” De slechte gebitstoestand van psychiatrische patiënten kent verschillende oorzaken. De belangrijkste oorzaak is zelfverwaarlozing. Drugsgebruik en alcoholisme kunnen eveneens een rol spelen, maar ook het gebrek aan financiële middelen leidt ertoe dat men niet naar de tandarts gaat. Ook hebben veel patiënten last van een slecht gebit als gevolg van een droge mond, een bijwerking van hun medicatie. Verder komen veel patiënten simpelweg hun afspraak bij de tandarts niet na waardoor het gebit steeds verder verslechtert.

Collega’s
Ondanks de uitdagingen die haar werk met zich meebrengt, roept Roggeveen collega’s op om hun deuren voor psychiatrische patiënten te openen. “Ik vind dat je als tandarts de verantwoordelijkheid moet nemen om ook mensen te behandelen die in veel opzichten buiten je ‘normale’ patiëntenbestand vallen. Natuurlijk zal dit soms moeilijk zijn, en je moet ook extra moeite doen om je behandelingen vergoed te krijgen, maar ook mensen aan de onderkant van de samenleving hebben recht op fatsoenlijke zorg.” Roggeveen zou bijvoorbeeld graag zien dat tandartsen de laatste afspraak van de dag reserveren voor een psychiatrisch patiënt. Op die manier wordt volgens haar ook voorkomen dat de andere patiënten hier mogelijk ‘last’ van hebben. Roggeveen heeft namelijk zelf meegemaakt dat patiënten in de wachtkamer werden geconfronteerd met iemand die ging bedelen, schreeuwen of die zich urenlang op de wc opsloot. “Dat zijn natuurlijk zaken waaraan je patiënten niet wilt blootstellen. Dat doe ik in mijn eigen praktijk ook niet.”

Passie en zorg
Na dertig jaar werken met psychiatrische patiënten werkt Roggeveen nog steeds vol passie. Zij maakt zich echter zorgen over de toekomst van de mondzorg aan dergelijke patiënten. “Ik zou niet alleen graag zien dat er binnen de ggz-instellingen meer tandartsen aan het werk gaan, maar ook dat verplegend personeel veel meer kennis wordt aangereikt over mondzorg en preventie. Die is nu echt onder de maat, met alle gevolgen van dien. Ik ben daarom op een van de verpleegafdelingen met een pilotproject gestart om in samenwerking met het verplegend personeel de mondzorg op een hoger niveau te krijgen.”

Ook de invoering, in 2012, van een eigen bijdrage voor behandeling in de ggz en een verhoging van het eigen risico, stuit haar tegen de borst. Roggeveen vreest dat patiënten de mondzorg die ze zo hard nodig hebben, hierdoor gaan mijden. Ook binnen Parnassia ziet Roggeveen dat er meer en meer op mondzorg wordt beknibbeld. De instelling heeft verschillende ‘bedrijven’ die zelfstandig over een deel van hun budget mogen beslissen. Hieronder valt ook de bijdrage aan de bedrijfskosten, assistent en praktijkruimte, van de praktijk. Binnen Parnassia is nu de regel van kracht dat patiënten van een bedrijf dat niet aan de bedrijfskosten meebetaalt, niet meer in aanmerking komen voor de mondzorg op de polikliniek. “Onverteerbaar”, noemt Roggeveen deze situatie. “Ik ben er nog niet mee geconfronteerd, maar als hier straks een patiënt voor me staat die ik niet kan behandelen, zit er maar een ding op. Dan vraag ik die patiënt te wachten totdat ik klaar ben, zet ik hem in mijn auto en behandel ik hem voor nop in mijn eigen praktijk.” Op de vraag of zij hiermee haar eigen grenzen wel genoeg bewaakt, reageert ze kort, maar krachtig: “Ik kan toch niet anders als iemand verrekt van de pijn!” Voorlopig is het inloopspreekuur in ieder geval nog druk bezocht. De wachtkamer zit al de hele middag bomvol en de volgende patiënt staat alweer klaar om de behandelkamer binnen te gaan. “Het tandvlees van deze meneer is zo slecht dat er vandaag zeven elementen uit moeten”, zegt Roggeveen. “De rest trek ik volgende week.”